Strona główna / Zabytki / Przytoczna - Dwór
Architektura rezydencjonalna

Przytoczna - Dwór

Rozmiar czcionki
A A A
Przytoczna (niem. Prittisch) jest wsią gminną leżącą na trasie Skwierzyna – Poznań. Naj­wcześniejsze wzmianki historyczne pochodzą z królewskich list podatkowych z 1581 roku, przypuszcza się jednak, że jej powstanie nastąpiło znacznie wcześniej. W XVIII wieku Przytoczna uzyskała prawa miejskie. W okresie porozbiorowym miejscowość znalazła się na obszarze Prus.

Dobra ziemskie przechodziły w posiadanie wielu rodów, m.in. Przetockich, Brezowskich, Zakrzewskich, Bojanowskich, Gliszczyńskich. Pod koniec XIX wieku właścicielem folwar­ku był Schulz Boosen.

Zespół zabudowy folwarcznej tworzą liczne budynki gospodarcze, tj. obory, kuźnia, go­rzelnia, stajnie, wozownie, chlewy, piec chlebowy. Folwark posiadał także nieistniejący dziś młyn wiatrakowy.

Dwór wzniesiono w 2. poł. XVIII wieku. Na początku XX wieku został powiększony o skrzydło północno-zachodnie. Budowla składa się z dwóch połączonych ze sobą skrzydeł. Na tyłach dworu rozciąga się założenie parkowe ze stawem.

Południowo-wschodnie skrzydło wybudowano na rzucie prostokąta. Jest to budynek czę­ściowo podpiwniczony, parterowy, nakryty dachem mansardowym z wystawkami. Północ­no-zachodnie skrzydło wzniesiono na planie wieloboku, jako budowlę podpiwniczoną, dwukondygnacyjną, przykrytą dachem mansardowym z wstawkami. Połacie dachowe są ceramiczne – dachówka karpiówka w układzie koronkowym.

Elewacja północno-zachodnia niższego skrzydła jest siedmioosiowa z ryzalitem pozor­nym na osi głównej, poprzedzonym przedsionkiem z tarasem, który oblicowano kamienną okładziną. Osie pionowe wyznaczają prostokątne otwory okienne w parterze oraz facjatki. Druga kondygnacja ryzalitu pozornego posiada dwa otwory okienne oraz drzwi zamknięte pełnymi łukami. Trójkątne pole szczytu zawiera okulus. Dwupołaciowy dach wieńczy cho­rągiewka z motywem konia oraz pręt z literami N i S, wskazujący kierunek północ-połu­dnie. Elewacja skrzydła wyższego o podziale czteroosiowym, z trójosiowym ryzalitem po­środku oraz po stronie północnej jednoosiowym, cofniętym w stosunku do lica elewacji skrzydłem, poprzedzonym niskim tarasem. Ryzalit uzyskał formę wklęsło-wypukłą zwień­czoną tarasem. W drugiej kondygnacji znajduje się ryzalit pozorny zamknięty u góry szczy­tem w kształcie łuku odcinkowego. Naroża elewacji są boniowane.

Do elewacji północno-zachodniej przylega dwukondygnacyjne skrzydło nakryte dachem pulpitowym. Tworzą je dwie zabudowane werandy, z prostokątnymi oknami o wielokrot­nych podziałach.

Elewacja tylna zlokalizowana od strony parku składa się z dwukondygnacyjnego skrzydła północno-zachodniego oraz niższego południowo–wschodniego. Pierwsze skrzydło połą­czone jest z zabudowanymi werandami od strony północnej. Elewacja najwyższego skrzy­dła, nawiązująca kompozycyjnie do elewacji północno-zachodniej, jest trójosiowa z wklę­sło-wypukłym ryzalitem, zwieńczonym tarasem. W połaci dachu umieszczono prostokąt­ną wystawkę z czterema oknami.

Elewacja niższego skrzydła na osi głównej posiada ryzalit pozorny, przechodzący w pię­cioosiowy szczyt zwieńczony trójkątnym naczółkiem. Pseudoryzalit poprzedza obudowa­ny stalowo-szklaną konstrukcją taras z murowaną balustradą tralkową. Podziały pionowe wyznaczają okna oraz facjatki w poddaszu. Do narożnika północno-wschodniego przylega niewielka dobudówka w kształcie ćwierćelipsy, mieszcząca klatkę schodową.

Elewacja południowo-zachodnia ma znacznie skromniejszą kompozycję. Część parterowa zawiera trzy prostokątne otwory okienne, natomiast poddasze posiada symetrycznie usta­wione facjatki z drzwiami prowadzącymi na drewniany balkonik z ozdobną balustradką.

Aktualnie dwór nie jest użytkowany.

Alicja Duda
Źródło: "Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"
Galeria
Zobacz również
Kargowa, park pałacowy
Park pałacowy położony jest w pn.-wsch. części miasta Kargowa...
Toporów, park pałacowy
Zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem zlokalizowany jest...
Czciradz, park dworski
Czciradz (niem. Zyrus Nieder) znajduje się ok. 3 km na wsch....
Świebodzin - Zamek
Początki świebodzińskiej warowni, która zlokalizowana została...