Strona główna / Zabytki / Przełazy - Pałac
Architektura rezydencjonalna

Przełazy - Pałac

Rozmiar czcionki
A A A
Malowniczo rozlokowany na zachodnim brzegu jeziora Niesłysz zespół rezydencjonalny w Przełazach (niem. Seeläsgen) złożony jest z neorenesansowego pałacu położonego w par­ku oraz folwarku. Całość zajmuje południową część wsi, która rozciąga się wzdłuż linii brzegowej niewielkiego półwyspu.

Od XIII wieku jezioro Niesłysz, dzięki nadaniom Henryka Brodatego, było w posiadaniu klasztoru cysterskiego w Trzebnicy, wchodząc w skład tzw. klucza dóbr świebodzińskich. Tutejszy majątek przez wieki pozostawał w rękach różnych właścicieli. Ich listę otwiera junkier von Horne, następnie, w XVII wieku są to m.in. dowódca cesarskich wojsk Franz von Kniegge i baron Dankelman. W wieku XVIII włada tu ród von Kalckreuth, a następ­nie Erazm von Schenkendorff, zaś pod koniec wieku Fryderyk von Rabenau. XIX wiek po­nownie przyniósł częste zmiany własnościowe, które były wynikiem wprowadzanych re­form i zmian w niemieckim rolnictwie. W roku 1906 majątek przejmuje zaliczany do naj­wyższej arystokracji europejskiej, frankoński ród hrabiów i książąt Castell, o sięgającej XI wieku genezie. Pierwszym, pochodzącym z tego rodu właścicielem Przełaz oraz pobliskich wsi, był Wolfgang Fryderyk hrabia zu Castell-Rüdenhausen, członek rycerskiego zakonu joannitów. W wyniku jego małżeństwa z Aleksandrą von Faber w 1897 roku wyłoniła się istniejąca do dziś w Europie gałąźFaber-Castell. Rezydujący w Przełazach jako spadkobier­ca fortuny Wulf Dether Wolfgang Ernst Otto Paul Carl hrabia zu Castell-Rüdenhausen był kapitanem lotnictwa cywilnego Lufthansy. Podczas II wojny światowej w pałacu mie­ściła się szkoła SS. Neorenesansowy pałac wzniesiony został w 4. ćw. XIX wieku. Jego obec­na forma jest wynikiem licznych przebudów, dokonanych w latach 1889, 1910 i 1923 oraz remontów i adaptacji przeprowadzonych w okresie powojennym. Murowana, podpiwni­czona bryła pałacu złożona jest z trzykondygnacyjnego korpusu na planie prostokąta skie­rowanego osią podłużną na linii północ-południe i zlokalizowanego od północy skrzydła. Całość urozmaicają dwie wieże zwieńczone krenelażem. Wszystkie człony nakryto dacha­mi płaskimi ukrywając je za wieńczącym elewacje krenelażem. Naroża w partii krenelażu zaakcentowano sterczynami. Trzykondygnacyjne, wieloosiowe, boniowane elewacje prze­prute zostały na regularnie rozmieszczonych osiach prostokątnymi oknami, ujętymi pro­filowanymi obramieniami i załamanymi pod katem prostym nadokiennikami. Pod okna­mi drugiej kondygnacji poprowadzono profilowane gzymsy z fryzem o motywie trójliści. W parterze elewacji południowej i w ryzalicie elewacji ogrodowej (wschodniej) umiesz­czono duże, kwadratowe okna o dziewięciopolowym podziale. Ośmioosiowa, trzykondy­gnacyjna, niesymetrycznie zakomponowana fasada wzbogacona została silnie wysuniętym przed lico, kolumnowym, arkadowym gankiem o arkadach wykrojonych w kształcie łuku Tudorów, nad którym utworzono taras. W zryzalitowaną elewację wbudowano na dru­giej od wschodu osi wysoką, czworoboczną, pięciokondygnacyjną wieżę, którą przepru­to ostrołukowo zamkniętymi oknami o różnej wielkości i podziałach. Największe, prze­chodzące przez dwie kondygnacje, okno ozdobiono stolarką naśladującą gotycki maswerk. Elewacja ogrodowa skierowana w stronę jeziora poprzedzona została szerokim tarasem o identycznej jak skrzydła głębokości. Elewacje graniastej, ośmiobocznej wieży przepru­to na wszystkich czterech kondygnacjach prostokątnymi oknami. Pod gzymsem wieńczą­cym umieszczono niewielkie okulusy. Główny ciąg komunikacyjny umieszczono w trak­cie środkowym trzytraktowego wnętrza pałacu. Jedynymi zachowanymi elementami wy­stroju są zdobienia na sklepieniach kolumnowego holu i na sufitach korytarzy oraz sto­larka okienna i drzwiowa z maswerkowymi nadświetlami. W dużej, reprezentacyjnej sali, zlokalizowanej w południowo-wschodnim narożniku korpusu, zachowało się obramienie kominka. Nad prowadzącymi do niej drzwiami, na elewacji ogrodowej przetrwał kartusz z herbem rodu Castell w formie biało-czerwonej szachownicy. Obecnie obiekt jest siedzi­bą Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego.

Agnieszka Kirkor-Skowron
Źródło: "Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"
Zobacz także: | Prace konserwatorskie
Galeria
Zobacz również
Brzeźnica - Pałac
Pałac zlokalizowany jest w centrum założenia, które tworzą...
Brzeźnica, gm. Dąbie - park pałacowy
Założenie pałacowo-parkowe położone w pd. części wsi Brzeźnica...