Strona główna / Zabytki / Pszczew - Dwór
Architektura rezydencjonalna

Pszczew - Dwór

Rozmiar czcionki
A A A
Dwór usytuowany jest przy drodze Pszczew – Międzychód, w kierunku południowo-za­chodnim, poza pierwotnym układem miejskim Pszczewa. Budynek zamyka rozległy dzie­dziniec znajdujący się w centrum założenia folwarcznego. Za dworem, w kierunku za­chodnim rozciąga się park krajobrazowy, w którego granicach znajduje się wczesnośrednio­wieczne grodzisko. Do dworu prowadzi dojazd przez wysadzaną lipami ulicę Zamkową.

Miejscowość Pszczew (niem. Betsche) wykształciła się z wczesnośredniowiecznej osady, poło­żonej na przesmyku pomiędzy nieistniejącym obecnie jeziorem Mielno i jeziorem Miejskim. Ślady wcześniejszego osadnictwa zachowały się w postaci licznych stanowisk archeologicznych, z których najciekawsze to dwa grodziska: w okolicach jeziora Miejskiego, przy plebani oraz znajdujące się w parku dworskim. Pszczew od początku należał do biskupów poznańskich. Wkrótce po nadaniu miastu prawa magdeburskiego w 1400 roku przez biskupa Andrzeja z Bnina Opalińskiego, w XV wieku powołano archidiakonat pszczewski, co stało się bez­pośrednią przyczyną założenia na południowy zachód folwarku biskupiego. W 1597 r. wy­dano przywilej biskupi zezwalający na budowę przedmieścia łączącego zabudowania fol­warku z organizmem miejskim. Dokonywane wizytacje biskupie dostarczają informacji o dworze biskupim, jego wyposażeniu i stanie zachowania oraz o wszystkich budynkach gospodarczych w jego otoczeniu. Opisano w nich dwór jako budowlę parterową w kon­strukcji szachulcowej lecz o ukształtowaniu właściwym dla swej reprezentacyjnej funkcji. Dwór stał pomiędzy dziedzińcem i parkiem–ogrodem, podobnie jak dwór istniejący obec­nie. W 1795 roku Państwo Pruskie przekazało skonfiskowany majątek w darowiźnie księ­ciu Hohenlche-Jugelfingen, który wkrótce sprzedał folwark baronowi Hiller Gartringen. Jego nazwisko, do 1945 roku stało się nazwą majątku. W latach 1859-1945 dwór był wła­snością rodziny Zu Dohna. Następnie od 1949 do 1990 roku stał się siedzibą PGR, aby po jego likwidacji ostatecznie stać się własnością prywatną.

Obecny dwór wzniesiono w stylu neoklasycystycznym w połowie XIX wieku na miejscu poprzedniego. Autor projektu dworu pozostaje nieznany. Budynek posadowiony jest na rzucie wydłużonego prostokąta, z nieregularnym układem wnętrza, bez wyraźnie wyzna­czonych traktów. Wejście do budynku umieszczone na osi centralnej prowadzi do hollu ze schodami na piętro. Podpiwniczony i parterowy z użytkowym poddaszem dwór nakry­ty jest dachem dwuspadowym z trzyosiowymi facjatami od dziedzińca i parku. Od strony parku na osi centralnej umieszczono balkon wsparty na czterech kolumnach toskańskich. Główna elewacja – wschodnia jest dziewięcioosiowa, symetryczna, z wejściem na osi środ­kowej. Oszczędny detal architektoniczny utrzymany jest w stylistyce neoklasycystycznej: z boniowaniem w części środkowej i o narożach ujętych przez lizeny a w facjacie przez pi­lastry doryckie, a portal drzwiowy wieńczą akroteriony. Wystrój wnętrza nie zachował się, jedyną pozostałością po oryginalnym wyposażeniu są drewniane schody na piętro.

Po 1945 roku w budynku dworu dokonano wielu zmian, m.in. w roku 1954 przebudo­wano wnętrze, wydzielając cienkimi ściankami na parterze część administracyjną i kil­ka mieszkań pracowniczych na piętrze. Zmieniono otoczenie dworu, burząc balustradę przy podjeździe i dewastując klomb pośrodku dziedzińca, na którym, według widokówki z okresu międzywojennego, stał posąg.

Bożena Grabowska
Źródło: "Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"
Zobacz także: | Prace konserwatorskie
Galeria
Zobacz również
Brzeźnica, gm. Dąbie - park pałacowy
Założenie pałacowo-parkowe położone w pd. części wsi Brzeźnica...
Chlastawa - kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Chlastawa położona jest przy trasie prowadzącej z Babimostu...
Czciradz, park dworski
Czciradz (niem. Zyrus Nieder) znajduje się ok. 3 km na wsch....
Kożuchów - mury obronne
Wzmiankowane w 1253 obwarowania miasta były niewątpliwie umocnieniami...