Strona główna / Zabytki / Janowiec - Zamek
Architektura rezydencjonalna

Janowiec - Zamek

Rozmiar czcionki
A A A
Miejscowość Janowiec znajduje się przy drodze prowadzącej ze Szprotawy do Żagania. Za­mek położony jest ok. 0,5 km na północ od tej drogi. Zbudowany został około połowy XVI wieku. Wówczas dobra należały do rodziny von Nechern. Znanym z imienia, senio­rem tej linii rodu był starosta żagański Zygfryd, po którym dziedziczyli Gerwazy, Franci­szek oraz także Zygfryd. Ten ostatni najprawdopodobniej wzniósł zamek, wykorzystując mury wcześniejszej, rycerskiej wieży mieszkalnej. Na początku XVII wieku majątek odzie­dziczył Karol von Kittlitz, a następnie jego bracia – Zygfryd i Zygmunt. W 1687 roku do­bra przeszły w ręce rodziny von Redern, a od 1778 do 1945 roku były w posiadaniu ro­dziny zu Dohna, tej samej, która władała Małomicami i Chichami. Można wyodrębnić dwie fazy budowy zamku. Pierwsza pochodzi zapewne z końca XV wieku. Wówczas była to budowla trójskrzydłowa, zamknięta od strony wschodniej murem z bramą. Od stro­ny dziedzińca, przy skrzydle zachodnim znajdował się dwuarkadowy krużganek, zajmu­jący przyziemie oraz piętro. W połowie XVI wieku zmieniono zamek, przekształcając go w typ siedziby renesansowej. Część wschodnią zabudowano skrzydłem mieszczącym w parterze bramę przejazdową. Zmieniono formę okien nadając im kształt kwadratu ujęte­go profilowaną opaską z gzymsem. Ostatnie przebudowy miały miejsce w XIX i XX wieku. Zamek, otoczony obecnie suchą fosą, założony został na planie czworoboku o wymia­rach 26 × 23 m o wybrzuszonych ścianach z wewnętrznym dziedzińcem. Mury wzniesione zostały z cegły na kamienno-ceglanych fundamentach. Dwukondygnacyjną, zwartą bry­łę przykrywał dach o dwóch spadkach nad każdym skrzydłem o pokryciu dachówką ce­ramiczną karpiówką. Obecnie dachu brak. Wejście na prostokątny dziedziniec prowadzi przez bramę w elewacji wschodniej. Brama jest dwuprzęsłowa, sklepiona krzyżowo, tynko­wana. Z dziedzińca wejście wiedzie do skrzydła zachodniego i południowego. Piwnice są dwie i przebiegają pod skrzydłem północnym. Prowadzą do nich ceglane schody, których bieg rozpoczyna się od poziomu dziedzinca w elewacji południowej skrzydła północnego. W skrzydle południowym znajduje się klatka schodowa, przesunięta z osi środkowej w kie­runku zachodnim. Schody są dwubiegowe z podestem, a stopnie wykonane z piaskowca. Po obu stronach schodów rozplanowano poszczególne izby. W narożniku południowo-za­chodnim jest tylko jedna, duża sala, zamknięta stropem belkowym – obecnie w szczątko­wym stanie. Część wschodnią skrzydła południowego zajmuje pięć rozłożonych niesyme­trycznie sal. Skrzydło zachodnie zajmują trzy sale, z których dwie zamknięte zostały skle­pieniem gwiaździstym. W skrzydle południowym dominuje duże pomieszczenie zamknię­te kolebowo. Sklepienie wspiera się na umieszczonym centralnie, siedmiobocznym słupie. Pozostałe są mniejsze, zamknięte sklepieniami sieciowymi, krzyżowymi lub stropami bel­kowymi. Elewacja wschodnia, frontowa jest ośmioosiowa. Osie skrajne przypadają na na­rożne wykusze. Znaczny brak tynku uniemożliwa pełne omówienie detalu architektonicz­nego. Podział poziomy wprowadza wysoki cokół, schodzący w stronę fosy. Między kondy­gnacjami biegł gładki pas gzymsu. Podziały pionowe wyznaczają osie otworów. Narożne wykusze otrzymały boniowane krawędzie. Brama wjazdowa, prowadząca do wnętrza, osa­dzona była w zamkniętej półkoliście niszy. Stolarka wrót, sądząc po wykroju otworu, była zapewne drewniana, dwuskrzydłowa, zamknięta odcinkiem łuku. Okna otaczają prfilo­wane opaski, zwieńczone krótkimi gzymsikami. W pasie muru, pod połacią dachową wi­doczne są szczątkowe ślady dekoracji tynku w formie plecionki. Elewacja północna posia­da niesymetrycznie rozmieszczone osie okienne. Przyziemie jest trójosiowe. Między kon­dygnacjami biegnie gładki pas gzymsu. Elewacja zachodnia jest sześcioosiowa, opracowana w formie podobnej do fasady. Ściana południowa jest w przyziemiu czteroosiowa,wzmoc­niona szkarpami a na piętrze sześcioosiowa. Okna piętra są prostokątne, otoczone opa­skami i zwieńczone gzymsikami. Budynek nie posiada zachowanej stolarki okiennej ani drzwiowej, brak dachu, elewacje są pozbawione większej części tynków.

Po II wojnie światowej majątek przeszedł na rzecz Skarbu Państwa w zarządzie PGR. Z czasem porzucony przez PGR, mimo remontu dachu ze środków konserwatorskich, z braku użytkownika podlega postępującej destrukcji, zamieniając się we wpisaną w kra­jobraz ruinę.

Izabela Ciesielska
Źródło: "Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"
Galeria
Zobacz również
Jelenin Dolny - Pałac
Pałac usytuowany jest na końcu wsi, w jej południowo-zachodniej...
Lubsko - Wieża Bramy Żarskiej
 Mimo położenia miasta nad rzeką Lubszą, już w XIII w....
Krosno Odrzańskie - kościół filialny
Położony na prawym brzegu Odry, związany był z przedkolacyjną...
Dłużek - Pałac
Pałac w Dłużku, położony w zachodniej części wsi, stanowi...